Nişantaşı'nda Botulinum Toksini (Botoks) Uygulaması

Yazar: Uzm. Dr. A. Ozan Gökuç — Anesteziyoloji ve Reanimasyon Uzmanı

Botoks (botulinum toksini), alın, kaş arası ve göz çevresindeki mimik çizgilerine yol açan kas hareketini geçici olarak azaltan bir enjeksiyondur; etkisi birkaç gün içinde başlar ve aylar içinde azalır, süre kişiden kişiye değişir. Amaç ifadeyi dondurmak değil; çizgiyi yumuşatırken mimiği korumaktır. Uygunluk, doz ve uygulama noktaları muayenede belirlenir.

Botoks nedir, nasıl etki eder?

Botoks, botulinum toksini tip A içeren ilaçların mimik kaslarına enjekte edilmesine halk arasında verilen addır. Botulinum toksini, kası çalıştıran sinir uçlarına bağlanır ve sinirden kasa sinyal taşıyan asetilkolinin salınımını hücre içinde engeller (Dressler ve ark., 2005). Sinyal azalınca kas daha az kasılır; kasın her hareketinde katlanan cilt de daha az kırışır. Bu nedenle botulinum toksini en belirgin etkiyi, yüz hareket ettikçe derinleşen dinamik çizgilerde gösterir. Dinlenirken de görünen derin (statik) çizgilerde çizgiyi yumuşatabilir; ancak tek başına tamamen silmeyebilir.

Aynı mekanizma ter bezlerine giden otonom sinir liflerinde de işler; koltuk altında aşırı terlemede kullanılmasının nedeni budur.

Botoks nerelere yapılır?

Botoks en sık üst yüzdeki üç bölgeye uygulanır: alın, kaş arası ve göz kenarı (kaz ayağı). Diğer bölgeler kas yapısına ve şikâyete göre ayrıca değerlendirilir.

Kaz ayağı botoksunda gülüşün doğallığı korunarak göz kenarındaki ince çizgilerin yumuşatılması, kaş kaldırma botoksunda ise kaş kuyruğunda hafif bir yükselme hedeflenir. Çiğneme kası (m. masseter) ve ter bezlerine yönelik kullanımlar ile kronik migren gibi estetik dışı kullanım alanları farklı doz ve ayrı bir tıbbi değerlendirme gerektirir; bu sayfanın kapsamında değildir. Her bölgede aynı noktaya aynı doz yapılmaz; kas gücü, cinsiyet, yaş ve yüz şekli planı değiştirir.

Botoks kimlere uygulanır, kimlere uygulanmaz?

Botoks, mimik çizgilerinden rahatsız olan sağlıklı yetişkinlerde değerlendirilir; en uygun adaylar, çizgisi hareketle belirginleşen kişilerdir. Botoks sarkmış dokuyu germez ve kaybolan hacmi yerine koymaz; botoksun sarkmadaki sınırları ve bu durumda düşünülen yöntemler ayrı bir sayfada anlatılmıştır.

Botulinum toksini şu durumlarda uygulanmaz:

• Gebelik ve emzirme dönemi
• Miyastenia gravis, Lambert-Eaton sendromu gibi sinir-kas iletimini etkileyen hastalıklar
• Uygulama bölgesinde aktif enfeksiyon veya iltihaplı cilt hastalığı
• Ürün içeriğine karşı bilinen alerji
• 18 yaş altı (estetik amaçla)

Şu durumlar ise ayrıca değerlendirilir:

• Aminoglikozid grubu antibiyotikler gibi sinir-kas iletimini etkileyen ilaçların kullanımı
• Kan sulandırıcı kullanımı (morarma olasılığı artar)
• Göz kapağında ya da kaşta önceden var olan düşüklük veya belirgin üst göz kapağı deri fazlalığı
• Daha önceki bir uygulamadan sonra göz kapağı ya da kaş düşüklüğü yaşanmış olması
• Yutma ya da solunum güçlüğü öyküsü
• ALS gibi motor nöron hastalıkları ve periferik sinir-kas hastalıkları
• Kısa süre önce yapılmış başka bir botulinum toksini uygulaması

Sinirin kasla buluştuğu nokta (nöromüsküler kavşak), anesteziyoloji pratiğinde kas gevşetici ilaçlar nedeniyle yakından bilinen bir alandır; botulinum toksini de bu noktada etki ettiği için kullandığınız ilaçlar muayenede ayrıntılı olarak sorulur.

Botoks nasıl yapılır, işlem ne kadar sürer?

Botoks uygulaması mimik analiziyle başlar: kaş çatma, kaş kaldırma ve gülümseme sırasında hangi kasın ne kadar güçlü çalıştığı incelenir. Uluslararası bir uzlaşı raporu, doz ve enjeksiyon noktalarının hedef kasın komşu kaslar, yumuşak doku ve kemik yapıyla birlikte analiz edilmesine göre belirlenmesini önerir (Sundaram ve ark., 2016). Ardından cilt temizlenip antiseptikle silinir, uygulama noktaları belirlenir ve çok ince bir iğneyle her noktaya küçük miktarlarda ürün verilir.

Doz, ünite cinsinden kişiye göre planlanır; ünite değerleri farklı botulinum toksini ürünleri arasında birbirinin yerine kullanılamaz. Erkeklerde mimik kasları genellikle daha güçlüdür; kaş arası çizgileri olan 80 erkekle yapılan doz karşılaştırmalı bir çalışmada daha yüksek dozlarla yanıt oranı ve etki süresi artmıştır (Carruthers ve Carruthers, 2005). Enjeksiyon aşaması birkaç dakika sürer. İğne batışı kısa süreli, hafif bir sızı gibi hissedilir; ağrı algısı kişiden kişiye değişir. Hassasiyeti yüksek kişilerde soğuk uygulama gibi basit konfor yöntemleri kullanılabilir. Çoğu kişi uygulamadan sonra günlük işlerine dönebilir.

Botoks kaç günde oturur, etkisi ne kadar sürer?

Botoksun etkisi genellikle ilk günlerde fark edilmeye başlar ve yaklaşık iki haftada oturur. Daha önce toksin uygulanmamış 45 kadınla kaş arasında yapılan küçük, açık etiketli bir çalışmada, hekim değerlendirmesine göre etki katılımcıların %87’sinde 2. günde, tamamında 4. günde başlamıştı (Beer ve ark., 2011).

Botoksun etki süresi kas gücüne, doza, bölgeye ve kullanılan ürüne göre değişir. Kaş arası çizgilerinde yapılan çok merkezli, plasebo kontrollü bir çalışmada etki, çalışmanın izlem süresinin sonu olan 120. güne kadar birçok katılımcıda devam etti (Carruthers ve ark., 2002). Alın, kaş arası ve göz kenarı çizgileri için onaylı dozlarla yapılmış 14 randomize çalışmayı birleştiren bir meta-analizde ise bu üç bölgenin birlikte tedavisinde, hekim değerlendirmesine göre yanıtın sona ermesine kadar geçen süre 182 gün (%95 güven aralığı 179–215 gün) olarak hesaplandı (Rahman ve ark., 2023).

Botoks kalıcı değildir; kas hareketi zamanla geri döner. Botoksun kaç ayda bir yapılacağı sorusunun herkes için geçerli tek bir yanıtı yoktur; tekrar, hareketin geri dönüşüne göre planlanır. Botulinum toksini ürünlerinin kısa ürün bilgilerinde (KÜB) uygulamalar arasında en az üç ay bırakılması önerilir. Etki geçmeden sık aralıklarla ek doz yapılması önerilmez: kısa uygulama aralıkları ve yüksek dozlar, nadir görülen ve etkiyi azaltan antikor gelişimiyle ilişkilendirilmiştir (Bellows ve Jankovic, 2019).

Botoks sonrası nelere dikkat edilmeli?

Botoks sonrası ilk saatlerde ürünün hedef kasta kalmasını desteklemek için bazı basit önlemler önerilir:

• Uygulama bölgesine masaj yapılmaz ve bölge ovuşturulmaz.
• İlk saatlerde yüzüstü yatılmaz, uzun süre öne eğilmekten kaçınılır.
• Aynı gün yoğun spor yapılmaz.
• İlk gün sauna, hamam ve çok sıcak ortamlardan uzak durulur.
• Makyaj için hekimin önerdiği süre beklenir.

Bu öneriler büyük ölçüde klinik pratiğe dayanan ihtiyat önlemleridir. Kontrol görüşmesi, özellikle ilk uygulamada dozun etkisinin ve iki taraf arasındaki dengenin incelendiği adımdır.

Botoks zararlı mı, yan etkileri nelerdir?

Botoksun olası zararları, yani yan etkileri, çoğunlukla hafif, geçici ve uygulama bölgesiyle sınırlıdır. Kaş arası ve kaz ayağı için yapılan dokuz çalışmanın 1.678 katılımcılık birleşik analizinde ciddi yan etki sıklığı ilaç ve plasebo grupları arasında farklı bulunmadı ve tedaviye bağlı ciddi yan etki görülmedi (Brin ve ark., 2009). Plasebo kontrollü çalışmalarda ilaç grubunda anlamlı olarak daha sık görülen tek bireysel yan etkiler, yalnız kaş arası çalışmalarında bildirilen göz kapağında ağırlık veya gerginlik hissi (%2,5’e karşı %0,3) ve göz kapağı düşüklüğüydü (%1,8’e karşı %0). Hekimin tedaviyle ilişkilendirdiği yan etkiler ilaç grubunda daha sıktı (%24’e karşı %16); tedaviyle ilişkili göz kapağı ödemi de ilaç grubunda daha sık görüldü. Bu üç yan etkinin sıklığı tekrarlanan uygulamalarla azaldı (Brin ve ark., 2009).

Görülebilen yan etkiler (çoğu hafif ve geçici):

• İğne yerinde kızarıklık, hafif şişlik, hassasiyet veya morarma
• Baş ağrısı
• Kaşlarda asimetri, kaşta ağırlık hissi veya kaş ucunun beklenenden fazla kalkması
• Kaş düşüklüğü (özellikle alın uygulamalarında), göz kapağında şişlik
• Göz kuruluğu veya sulanma (göz çevresi uygulamalarında)
• Alt yüz uygulamalarında gülümsemede ya da dudak hareketlerinde geçici asimetri veya zayıflık
• Nadiren grip benzeri belirtiler

Botoks sonrası göz kapağı düşüklüğü neden olur?

Botoks sonrası göz kapağı düşüklüğü (pitoz), ürünün göz kapağını kaldıran kasa ulaşmasıyla ilişkilendirilir ve en çok kaş arası uygulamalarında bildirilir. Kaş arasına yapılan kontrollü bir çalışmada sıklığı %5,4 bulunmuş, olguların çoğu hafif seyretmiştir (Carruthers ve ark., 2002). Göz kapağı düşüklüğü geçicidir ve toksinin etkisi azaldıkça düzelir; fark edildiğinde uygulayan hekime başvurulmalıdır.

Botoks sonrası hangi belirtilerde acil başvuru gerekir?

Botulinum toksininin kaş arası ve kaz ayağı çizgilerinde incelendiği dokuz çalışmanın birleşik analizinde, uygulama bölgesinden uzak ya da merkezi sinir sistemiyle ilişkili belirti gözlenmedi (Brin ve ark., 2009). Yine de botoks sonrası aşağıdaki belirtilerden biri ortaya çıkarsa vakit kaybetmeden en yakın acil servise başvurulmalıdır:

• Yutma veya konuşma güçlüğü, ses değişikliği
• Nefes darlığı
• Çift görme veya bulanık görme
• Kollarda, bacaklarda ya da genel olarak belirgin kas güçsüzlüğü
• Yüzde, dudaklarda veya dilde şişlik, yaygın kaşıntılı döküntü (alerjik reaksiyon belirtisi)

Botoks doğal görünür mü, yüzü dondurur mu?

Botoks, doğru doz ve nokta seçimiyle mimiği tamamen durdurmadan çizgileri yumuşatabilir. 2016 tarihli uluslararası bir uzlaşı raporu, estetik uygulamada kası felç etmek yerine hareketini düzenlemeye (nöromodülasyon) yönelen yaklaşımı, üst yüzde daha düşük dozları ve kişiye göre uyarlanmış planlamayı öne çıkarır (Sundaram ve ark., 2016). Donuk görünüm, doz ve noktaların kişinin kas yapısına ve kaş konumuna göre planlanmamasıyla ilişkili olabilir. Uygulamadan sonra kaşların hâlâ hareket edebilmesi bir eksiklik sayılmaz; ifadenin korunduğunu gösterir. Kişiden kişiye değişmekle birlikte hedeflenen, dinlenmiş ve size benzeyen bir yüz ifadesidir.

Botoks ile dolgu arasındaki fark nedir?

Botoks ile dolgu farklı sorunlara yanıt veren iki ayrı uygulamadır: botoks kas hareketini azaltır, hyaluronik asit dolgu ise dokuya hacim ve destek ekler.

Botulinum toksini ve dolgu aynı yüzde birlikte de planlanabilir; 2016 tarihli uluslararası bir uzlaşı raporu, önerilerinde hyaluronik asit dolgularla kombinasyona daha sık yer veren bir yaklaşım değişimini vurgular (Sundaram ve ark., 2016). Örneğin orta yüzdeki hacim kaybında elmacık dolgusu ya da hyaluronik asitle dudak dolgusu, mimik çizgileri için yapılan botoksla aynı planın parçası olabilir; hangisinin gerektiği muayenede belirlenir.

Nişantaşı’nda botoks muayenesi ve uygulama süreci

Botoks öncesi mimik analizi, Uzm. Dr. A. Ozan Gökuç’un muayenehanesinde yapılır: Lotus Nişantaşı A Blok, Kat 6, Daire 124 · Halaskargazi Mah., Halaskargazi Cd. No: 38-66 · 34371 Şişli / İstanbul. Bina, Osmanbey (M2) metro istasyonuna kuş uçuşu yaklaşık 100 metre uzaklıktadır; Osmanbey’den muayenehaneye yol tarifi iletişim sayfasındadır. İlk görüşmede çizgilerin dinlenirken de görünüp görünmediğine, kaşların konumuna ve iki taraf arasındaki kas gücü farkına bakılır. Sağlık öykünüz, kullandığınız ilaçlar, gebelik ve emzirme durumu ile daha önceki botulinum toksini uygulamalarının tarihi sorulur. Botoksun ilk muayeneyle aynı gün yapılıp yapılmayacağına, mimik analizi ve ilaç öyküsü değerlendirildikten sonra hekim karar verir. İlk uygulamadan yaklaşık iki hafta sonra bir kontrol görüşmesi planlanır; bu görüşmede etkinin simetrisine ve kaş dengesine bakılır, ek uygulama gerekip gerekmediğine ve zamanına hekim karar verir. Sonraki uygulamaların zamanı, kas hareketinin geri dönüşüne göre birlikte belirlenir.

İlgili sayfalar

Botoks ile birlikte sık merak edilen konular:

• Göz altındaki çöküklükte göz altı ışık dolgusu
• Kolajen desteği amaçlı sıvı yüz germe

Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve kişisel değerlendirmenin yerine geçmez. İletişim: 0533 599 44 10

Kaynaklar

1. Dressler D, Saberi FA, Barbosa ER. Botulinum toxin: mechanisms of action. Arq Neuropsiquiatr. 2005. PMID: 15830090
2. Carruthers JA, Lowe NJ, Menter MA, ve ark. A multicenter, double-blind, randomized, placebo-controlled study of the efficacy and safety of botulinum toxin type A in the treatment of glabellar lines. J Am Acad Dermatol. 2002. PMID: 12063480
3. Beer KR, Boyd C, Patel RK, ve ark. Rapid onset of response and patient-reported outcomes after onabotulinumtoxinA treatment of moderate-to-severe glabellar lines. J Drugs Dermatol. 2011. PMID: 21197522
4. Brin MF, Boodhoo TI, Pogoda JM, ve ark. Safety and tolerability of onabotulinumtoxinA in the treatment of facial lines: a meta-analysis of individual patient data from global clinical registration studies in 1678 participants. J Am Acad Dermatol. 2009. PMID: 19744746
5. Sundaram H, Signorini M, Liew S, ve ark. Global Aesthetics Consensus: Botulinum Toxin Type A–Evidence-Based Review, Emerging Concepts, and Consensus Recommendations for Aesthetic Use, Including Updates on Complications. Plast Reconstr Surg. 2016. PMID: 26910696
6. Bellows S, Jankovic J. Immunogenicity Associated with Botulinum Toxin Treatment. Toxins (Basel). 2019. PMID: 31454941
7. Rahman E, Mosahebi A, Carruthers JDA, Carruthers A. The Efficacy and Duration of Onabotulinum Toxin A in Improving Upper Facial Expression Lines With 64-Unit Dose Optimization: A Systematic Review and Meta-Analysis With Trial Sequential Analysis of the Randomized Controlled Trials. Aesthet Surg J. 2023. PMID: 36099476
8. Carruthers A, Carruthers J. Prospective, double-blind, randomized, parallel-group, dose-ranging study of botulinum toxin type A in men with glabellar rhytids. Dermatol Surg. 2005. PMID: 16188182