Yazar: Uzm. Dr. A. Ozan Gökuç — Anesteziyoloji ve Reanimasyon Uzmanı
“Dizim bükünce acıyor” yakınması çoğu zaman diz kapağı çevresindeki zorlanma, eklem kıkırdağının yıpranması (kireçlenme) veya menisküs sorunlarıyla ilişkilidir. İlk günlerde ağrıyı artıran çömelme ve merdiveni azaltıp dizi hareketli tutmak uygundur; ani başlayan şişlik, dizin kilitlenip açılamaması, ateş ya da düşme sonrası ağrıda gecikmeden hekime başvurulmalıdır. Neden muayeneyle belirlenir; ağrı tedavisinde izlenen yol buna göre planlanır, yanıt kişiden kişiye değişir.

Dizim bükünce acıyor diyorsanız ilk adım, ağrıyı artıran hareketleri birkaç gün azaltmak ama dizi tamamen hareketsiz bırakmamaktır. Derin çömelme, dizi uzun süre kırık tutarak oturma ve sık merdiven bu hareketlerin başında gelir. Ağrı ani şişlik, kilitlenme, belirgin boşalma, ateş ya da bir düşme veya burkulmayla başladıysa gecikmeden hekime başvurulmalıdır. Uyarı belirtisi olmadan süren ağrıda nedeni muayene ayırt eder; ağrının dizin önünde, iç ya da dış yanında veya arkasında hissedilmesi olası nedene ilk ipucunu verir.
İlk günlerde şu genel önlemler yakınmayı hafifletmeye yardımcı olabilir:
Diz ağrısının sık nedenleri diz önü (patellofemoral) ağrı, kireçlenme (osteoartrit), menisküs yırtığı, bağ yaralanmaları, tendon ve bursa sorunları ile iltihaplı eklem hastalıklarıdır; hangisinin olası olduğu yaşa ve ağrının nasıl başladığına göre değişir. Diz ağrısı yetişkinlerin yaklaşık yüzde 25’ini etkiler (Bunt ve ark., 2018). Bir derlemede, orta yaş ve üstü yetişkinlerin yüzde 30 ila 45’inden fazlasında belirti veren kireçlenme, genç yetişkinlerin yüzde 25–40’ında diz önü (patellofemoral) ağrı bulunduğu bildirilmiştir (Pendergraph ve ark., 2026); oranlar incelenen topluma göre değişir.

| Olası neden | Sık görüldüğü kişi ve öykü | Tipik yakınma |
|---|---|---|
| Diz önü (patellofemoral) ağrı | Genç ve aktif kişiler; koşu, zıplama, aktivitede ani artış | Diz kapağının arkasında ve çevresinde sızı; çömelme, merdiven ve uzun oturmayla artış |
| Diz kireçlenmesi (osteoartrit) | Orta yaş ve üstü; fazla kilo, önceki diz yaralanması veya ameliyatı | Yük altında ve dizi bükünce ağrı, sürtünme hissi, kısa süreli tutukluk |
| Menisküs yırtığı | Gençlerde burkulma ve dönme hareketi; ileri yaşta yıpranma | Eklem çizgisinde ağrı, şişlik, takılma veya kilitlenme, boşalma hissi |
| Bağ yaralanması (ön çapraz bağ, iç ya da dış yan bağ) | Sporda ani dönme, yön değiştirme veya dize yandan darbe | Yaralanma anında “pıt” sesi, hızlı gelişen şişlik, boşalma hissi; yan bağda dizin iç ya da dış yüzünde ağrı |
| Tendon ve bursa sorunları | Tekrarlayan yüklenme, diz çökerek çalışma | Diz kapağının önünde şişlik (diz çökerek çalışanlarda), diz kapağının altında ya da dizin iç yüzünde noktasal hassasiyet |
| İltihaplı eklem hastalıkları, gut, enfeksiyon | Her yaşta; başka eklemlerde yakınma, ateş | Şiş, sıcak, kızarık diz; hareketle belirgin ağrı |
| Diz arkasında kist (Baker kisti) | Çoğunlukla eklem içindeki başka bir sorunla birlikte | Diz arkasında dolgunluk, bükünce gerginlik |
Menisküsler, uyluk ve kaval kemiği arasında yastık görevi gören iki kıkırdak yapıdır. Tablodaki nedenler aynı dizde bir arada bulunabilir; ağrının kaynağı muayeneyle ayırt edilir.
Diz kapağı ağrısı çoğunlukla diz kapağının (patella) uyluk kemiğiyle oluşturduğu eklemdeki yüklenmeden kaynaklanır. Diz kapağı, uyluk ön kasının (kuadriseps) tendonu içinde yer alan ve bu kasın gücünü diz kapağı tendonu aracılığıyla kaval kemiğine aktaran, vücudun en büyük susam kemiğidir; diz her büküldüğünde uyluk kemiğinin ucundaki olukta kayar. Diz önü ağrısı genellikle sinsi başlar; çömelme, uzun süre oturma, merdiven inip çıkma, zıplama ve koşuyla artar ve yıllarca sürüp tekrarlayabilir (Willy ve ark., 2019).
Merdiven inerken ya da uzun bir film sonrası ayağa kalkarken diz kapağınızın arkasında bir sızı hissediyorsanız, yakınma çoğu zaman bu tabloya uyar; yine de diz kapağının dışa kayması, tendon iltihabı, kıkırdak yıpranması ve seyrek olarak enfeksiyon ya da tümör muayenede ayırt edilir. Kılavuzda yaklaşımın temeli, kalça ve uyluk ön kasını birlikte çalıştıran egzersizlerdir (Willy ve ark., 2019); ağrıyı artıran yüklenmeler de bu süreçte geçici olarak düzenlenir.
Diz kireçlenmesi belirtileri ağrı, sürtünme hissi, boşalma hissi, tutukluk ve ara ara şişliktir. Kireçlenme (gonartroz, osteoartrit), eklem kıkırdağının zamanla incelmesi ve kemik, eklem zarı gibi diğer yapıların da sürece katılmasıyla gelişir; yalnızca yaşlanmanın sonucu değildir. Yaş, fazla kilo, eklemi tekrar tekrar zorlayan yüklenmeler, önceki diz yaralanması ya da ameliyatı ve kalıtsal yatkınlık riski artırır.
Ağrı nedeniyle dize yük bindirmekten kaçınmak anlaşılır bir tepkidir; ancak uzun süreli hareketsizlik eklem çevresindeki kasları zayıflatır ve kısaltır, ağrı artar ve bir kısır döngü başlayabilir. Amaç ağrıyı tek başına bastırmak değil; dizin merdivende, çömelirken ve yürürken yeniden yük taşıyabilmesi için neyin önce ele alınacağını birlikte belirlemektir.
Diz ağrısında yaralanma sonrası dizin üzerine basamama ve ateşle birlikte şiş, kızarık diz acil değerlendirme gerektirir (Bunt ve ark., 2018). Hızla gelişen şişlik, dizde boşalma ve belirgin hareket kısıtlılığı da bu gruptadır. Aşağıdaki durumlarda beklemeden acil servise başvurulmalıdır:

Dizin takılıp açılamaması (gerçek kilitlenme) yeni başladıysa aynı gün ya da ertesi gün değerlendirme gerekir. Şu durumlarda ise birkaç gün içinde muayene planlanması uygundur: sık tekrarlayan boşalma; belirgin bir neden olmadan tekrarlayan şişlik; gece uykudan uyandıran ya da dinlenmeyle azalmayan ağrı; açıklanamayan kilo kaybı veya halsizlikle birlikte olan ağrı.
Diz ağrısının nedeni çoğu zaman öykü ve fizik muayeneyle belirlenir; MR her zaman gerekmez ve görüntülemede ilk adım genellikle düz röntgendir. Fizik muayenede eklem gözlenir ve elle muayene edilir, hareket açıklığı ve kas gücü ölçülür, belirli yapıları sınayan özel testler yapılır; bu testler birlikte yorumlandığında daha doğru sonuç verir (Pendergraph ve ark., 2026).
Düşme veya burkulma sonrası röntgen gerekip gerekmediğine Ottawa diz kuralı gibi klinik karar kurallarıyla karar verilir (Pendergraph ve ark., 2026). MR acil durumlarda nadiren gerekir; genellikle cerrahi düşünüldüğünde ya da yeterli ameliyatsız yaklaşıma rağmen ağrı sürdüğünde gündeme gelir. Ultrason eklemdeki sıvıyı ve diz arkasındaki kisti göstermede yararlıdır (Bunt ve ark., 2018). Enfeksiyon ya da iltihaplı eklem hastalığı düşünülüyorsa eklem sıvısı iğneyle alınarak incelenir.
Röntgende kireçlenmenin derecesi (ör. Kellgren-Lawrence sınıflaması) belirlenir; ancak derece tek başına karar vermez, yakınmalar ve muayeneyle birlikte yorumlanır. Kırık, bağ yaralanması, gerçek kilitlenme ya da ileri eklem hasarında ortopedi ve travmatoloji, iltihaplı eklem hastalığında romatoloji değerlendirmesi planlanır.
Diz ağrısı tedavisi nedene göre planlanır; ameliyatsız seçenekler egzersiz, kilo yönetimi, ilaçlar, destek araçları ve eklem içi enjeksiyonlardır. Kireçlenmeye bağlı diz ağrısında iki uluslararası kılavuzun (ACR ve OARSI) önerileri aşağıda özetlenmiştir (Kolasinski ve ark., 2020; Bannuru ve ark., 2019):
| Yaklaşım | Kılavuzlardaki yeri | Not |
|---|---|---|
| Bilgilendirme ve yapılandırılmış egzersiz | İki kılavuzda da temel yaklaşım | En uygun egzersiz türü belirlenmemiştir |
| Fazla kilolu kişilerde kilo verme | ACR: güçlü öneri; OARSI: temel yaklaşımın (eğitim + egzersiz) parçası olarak diyetle kilo yönetimi | Vücut ağırlığının yüzde 5 ve üzerindeki kaybı yakınmalardaki değişiklikle ilişkilidir |
| Deriye sürülen iltihap giderici ağrı kesiciler (topikal NSAİİ) | İki kılavuzda da güçlü öneri | Sistemik etkisi az olduğundan ağızdan ilaçtan önce düşünülür |
| Ağızdan iltihap giderici ağrı kesiciler (NSAİİ) | ACR: güçlü öneri; OARSI: kalp-damar hastalığı veya kırılganlıkta önerilmez | En düşük doz, en kısa süre |
| Baston; uyluk ile kaval kemiği arasındaki (tibiofemoral) eklemin kireçlenmesinde dizlik | ACR: güçlü öneri (diz kapağı eklemi dizliği: koşullu) | Hastalık yürümeyi, eklem dengesini ya da ağrıyı belirgin etkiliyorsa; dizlikte kullanımın getirdiği zahmete uyum gerekir |
| Eklem içi kortikosteroid (“kortizon iğnesi”) enjeksiyonu | ACR: güçlü öneri; OARSI: Düzey 1B/2 | Kısa dönemli etkinlik gösterilmiştir |
| Eklem içi hyaluronik asit | ACR: koşullu olarak önerilmez; OARSI: Düzey 1B/2 | Kılavuzlar arasında görüş ayrılığı vardır |
| Opioid grubu güçlü ağrı kesiciler | OARSI: güçlü biçimde önerilmez (Düzey 5); ACR: tramadol koşullu öneri, diğer opioidler koşullu olarak önerilmez | Bağımlılık ve yan etki riskleri; diğer seçenekler tükendiğinde, en düşük doz ve en kısa süre |
Her ağrı kesici kararı; böbrek ve mide sağlığı, kalp-damar hastalıkları ve kullanılan diğer ilaçlarla birlikte verilir. Diz ağrısında da ilaç planı bu güvenlik süzgecinden geçirilir; aynı ilaç bir kişide uygun, diğerinde sakıncalı olabilir.
Bu seçeneklerin hiçbiri ağrının tamamen geçeceği anlamına gelmez; amaç ağrının azaltılması ve günlük işlevin desteklenmesidir, yanıt kişiden kişiye değişir. Yeterli süre uygulanan ameliyatsız yaklaşımlara rağmen ağrı ve işlev kaybı sürüyorsa, protez dahil cerrahi seçenekler ortopedi ve travmatoloji uzmanıyla değerlendirilir. Protez ameliyatı sonrasında süren ağrı ya da eşlik eden hastalıklar nedeniyle ameliyat uygun görülmeyen kişilerde ağrı yönetimi, ortopedi ekibiyle birlikte ayrıca planlanır.
Dize eklem içi enjeksiyon, muayene ve görüntüleme bulgularına göre uygun görülen kişilerde düşünülen, steril koşullarda yapılan bir girişimdir. Trombositten zengin plazma (PRP) gibi biyolojik enjeksiyonlarda tablo farklıdır: ACR kılavuzu, preparatlar ve teknikler arasında standart olmaması nedeniyle diz ve kalça kireçlenmesinde PRP’yi güçlü biçimde önermemektedir (Kolasinski ve ark., 2020). PRP’nin ne olduğu ve nasıl hazırlandığı ayrı sayfada anlatılmıştır.
Diz ağrısında kullanılan ilaç ve enjeksiyonların her birinin olası yan etkileri vardır; seçim bu risklerle birlikte yapılır.

Enjeksiyondan sonraki günlerde ateş, giderek artan ağrı, sıcaklık, kızarıklık ya da şişlik gelişirse eklem enfeksiyonu açısından aynı gün hekime ya da acil servise başvurulmalıdır.
Diz ağrısında ameliyatsız ağrı yönetimi; kırık, bağ kopması veya eklem enfeksiyonu gibi acil ya da cerrahi değerlendirme gerektiren bir durum dışlanmadan başlatılmaz. Şu durumlarda yöntem değiştirilir ya da ertelenir:
Diz ağrısında egzersiz, kireçlenmeye bağlı ağrı için güncel uluslararası kılavuzların tamamında önerilen bir öz yönetim yaklaşımıdır. 139 çalışmayı kapsayan 2024 tarihli bir Cochrane derlemesinde egzersizle ağrıda sağlanan iyileşme; tedavi almama, olağan bakım ya da sınırlı bilgilendirmeyle karşılaştırıldığında düşük kanıt düzeyinde ve klinik önemi belirsiz bulundu (Lawford ve ark., 2024). Egzersiz türleri arasında belirgin fark saptanmadığından program, kişinin tercihine ve ağrı düzeyine göre seçilip kademeli artırılır.
Günlük hayatta dikkat edilebilecek noktalar:
Diz ağrısı için başvurulan muayenehane Lotus Nişantaşı A Blok, Kat 6, Daire 124 · Halaskargazi Mah., Halaskargazi Cd. No: 38-66 · 34371 Şişli / İstanbul adresindedir. Bina, Osmanbey (M2) metro istasyonuna kuş uçuşu yaklaşık 100 metre uzaklıktadır. İlk görüşmede ağrının nasıl başladığı, dizin neresinde hissedildiği, merdiven, çömelme ve uzun oturmayla ilişkisi, şişlik, takılma ya da boşalma olup olmadığı ve daha önce dize yapılmış enjeksiyonlar ile fizik tedavi sorulur. Kullandığınız ağrı kesiciler, kan sulandırıcılar ve mide, böbrek, kalp-damar hastalıkları not edilir; ilaç planı bu bilgilerle yapılır. Varsa önceki röntgen veya MR görüntüleriniz değerlendirmeyi kolaylaştırır; dizin rahatça açılabildiği bir kıyafet de muayeneyi rahatlatır. Fizik muayenenin ardından ek tetkik ya da ortopedi veya romatoloji görüşü gerekip gerekmediği konuşulur. Plan başladıktan sonra yanıtı birlikte değerlendirmek için bir kontrol görüşmesi planlanır.
Diz ağrısıyla birlikte sık merak edilen konular:
Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve kişisel değerlendirmenin yerine geçmez. İletişim: 0533 599 44 10
Diz bükünce ağrı her zaman kireçlenme anlamına gelmez. Belirti veren kireçlenme orta yaş ve üstünde sıkken, genç yetişkinlerde diz önü (patellofemoral) ağrı daha sık görülür (Pendergraph ve ark., 2026); menisküs ve tendon sorunları da benzer yakınma verebilir. Ayrım; ağrının yeri ve tetikleyicileri, fizik muayene ve gerektiğinde röntgenle yapılır.
Kireçlenmeye bağlı diz ağrısında buz (soğuk) ya da sıcak uygulama, ACR kılavuzunda koşullu olarak önerilen yöntemler arasındadır; kılavuz birini diğerine üstün tutmaz (Kolasinski ve ark., 2020). Seçim çoğu zaman kişinin hangisiyle rahatladığına göre yapılır. Buz doğrudan cilde konmaz, bir beze sarılarak uygulanır. Ateşle birlikte şiş, sıcak ve kızarık dizde ev önlemleriyle beklenmeden hekime başvurulmalıdır.
Diz ağrısında ilk değerlendirme aile hekimi tarafından yapılabilir; nedene göre ortopedi ve travmatoloji, fiziksel tıp ve rehabilitasyon ya da romatoloji görüşü gerekir. Kronik diz ağrısında farklı uzmanlık dallarının birlikte değerlendirmesi gerekebilir. Düşme sonrası dizin üzerine basamama ya da ateşle birlikte şiş ve kızarık diz varsa acil servise başvurulmalıdır.
Diz ağrısında MR her zaman gerekmez. Görüntülemede ilk adım genellikle röntgendir; MR çoğunlukla cerrahi düşünüldüğünde ya da yeterli süre uygulanan ameliyatsız yaklaşımlara rağmen ağrı sürdüğünde gündeme gelir (Bunt ve ark., 2018). Menisküs veya bağ yaralanması düşünülen durumlarda MR kararı muayene bulgularına göre verilir.
Diz ağrısında uzun süreli tam dinlenme genellikle önerilmez; ağrıyı belirgin artıran hareketler geçici olarak azaltılırken diz hareketli tutulur. 2024 tarihli bir Cochrane derlemesinde karada yapılan egzersiz; tedavi almama, olağan bakım ya da sınırlı bilgilendirmeyle karşılaştırıldığında, girişim bitiminde 0–100 ölçeğinde ağrıda ortalama yaklaşık 13 puanlık iyileşmeyle ilişkili bulunmuş; kanıt düzeyi düşük, farkın klinik önemi belirsiz değerlendirilmiştir (Lawford ve ark., 2024).
Deriye sürülen iltihap giderici ağrı kesiciler (topikal NSAİİ), kireçlenmeye bağlı diz ağrısında uluslararası kılavuzlarda güçlü düzeyde önerilir ve sistemik etkisi daha az olduğu için ağızdan alınan ilaçlardan önce düşünülür (Kolasinski ve ark., 2020; Bannuru ve ark., 2019). Uygulama yerinde kaşıntı, kızarıklık ya da tahriş görülebilir; uzun süreli kullanım ve diğer ağrı kesicilerle birlikte kullanım hekimle planlanmalıdır.
Kireçlenmeye bağlı diz ağrısında eklem içi kortikosteroid enjeksiyonu (halk arasında “kortizon iğnesi”) kılavuzlarda yer alır ve kısa dönemli etkinliği gösterilmiştir (Kolasinski ve ark., 2020). Eklem içi hyaluronik asit konusunda ise kılavuzlar arasında görüş ayrılığı vardır. Enfeksiyon şüphesi, enjeksiyon bölgesinde deri sorunu, kan sulandırıcı kullanımı ve şeker hastalığı ayrıca değerlendirilir; uygunluğa muayene sonrası karar verilir. Enjeksiyon sonrası birkaç gün ağrı artışı, geçici kan şekeri yükselmesi ve seyrek olarak eklem enfeksiyonu görülebilir; sık tekrarlanması önerilmez.
Dizden gelen çıtırtı ya da sürtünme hissi, ağrı eşlik etmediğinde sık görülen bir durumdur. Sese ağrı, şişlik, takılma, kilitlenme veya boşalma hissi eşlik ediyorsa kıkırdak yıpranması ya da menisküs sorunu gibi nedenler açısından muayene gerekir. Ani bir yaralanma sırasında duyulan “pıt” sesi ve ardından gelişen şişlik ise bağ yaralanması açısından gecikmeden değerlendirilmelidir.
Dizin iç tarafındaki ağrı; iç yan bağ zorlanması ya da yırtığı, iç menisküs yırtığı, kaval kemiğinin üst iç yüzünde tendonların yapıştığı yerdeki kesenin iltihabı (pes anserin bursiti) ve eklem zarındaki bir kıvrımın tahrişi (medial plika) ile ilişkili olabilir; ergenlerde bu ağrı kalçadan yansıyabileceği için kalça da değerlendirilir (Bunt ve ark., 2018). Ayrım; yaralanma öyküsü, ağrının tam yeri ve muayene bulgularıyla yapılır.
Diz ağrısı değerlendirmesi, Halaskargazi Caddesi’ndeki muayenehanede ağrının dizin neresinde ve hangi harekette başladığının konuşulmasıyla başlar; muayenehane Osmanbey metro istasyonuna yakındır. Kullanılan ilaçlar ile eşlik eden hastalıklar sorulur ve diz muayene edilir; varsa önceki röntgen ve MR görüntüleri değerlendirilir. Ek tetkik, başka bir bölümün görüşü ve kontrol görüşmesi bu değerlendirmeye göre planlanır.